|
ATATÜRK VE LOJÝSTÝK
Atatürk, sadece çok iyi asker,strateji uzmaný, taktik uzmaný, teþkilatçý veya devlet adamý deðildir. Atatürk, iyi bir lojistik uzmanýdýr. Askerlik hayatý süresince ve sonrasýnda lojistik yönetimi ile ilgili planlamalar ve uygulamalar yapmýþ hatta ölümünden 54 gün önce hasta yataðýnda dahi lojistik ile ilgili konularda bilgiler almýþtýr.
1’inci Dünya Savaþý’nda Türkiye’nin ulaþým alt yapýsý yok denilecek durumdadýr. Nehir nakliyatý dahi kelekler (tulum þeklindeki derilerin þiþirilerek baðlanmasý ile elde edilen nehir nakliye aracý) ile yapýlmýþtýr. Cepheye giden kuvvetlerin % 10’u nakliye sýrasýnda kayýplar vermiþ ve bitkin düþmüþtür. XIII. Türk Kolordusu Kumandaný Ali Ýhsan Paþa, 16.07.1916 tarihli telgrafýnda “ Bugün kýtaatým açtýr… arz ederim.”demiþtir. Alman Dýþiþleri Bakanlýðý Arþivi’ndeki 10.12.1921 tarihli raporda “Türk Ordusu, yorgun, silah ve ikmalleri iyi deðil” denilmiþtir.
Sakarya Muharebesi ve Büyük Taarruz’un baþladýðý 26 Aðustos 1922’e kadar geçen bir yýl süresince yapýlan hazýrlýklar ile ordu mevcudiyeti 186.000 askere (Mondros sonrasý 60.000 ve Sakarya Savaþý 92.600) ulaþarak gerekli malzemeler fazlasýyla saðlanmýþ ve Ordu 400 km’yi 15 günde kat ederek 9 Eylül’de Ýzmir’e girmiþtir. Trikopis “Erzak bitmiþ ve cephane noksaný hissediliyordu. Hiçbir telsiz çalýþmýyordu.” diyerek 30 Aðustos Muhaberesi’ni anlatýyordu. Mehmetçik; tulum peyniri, ekmek ve kavundan oluþan yemeðini yiyebiliyordu. Sakarya savaþýndan sonra kuru fasulye, pilav ve hoþaftan oluþan zafer yemeði yenmiþti.
Kurtuluþ Savaþý ve Büyük Taarruz dahice planlanmýþ, her türlü olasýlýk göz önünde tutulmuþ, büyük bir sabýrla, dantel gibi iþlenmiþtir. Doðu’dan Batý Cephesi’ne uzanan yollarda kaðný ordusu oluþturulmuþtur. Ýsmail Habip “...askerlerini vagonlarla, biz çarýklarla sevk ediyorduk, mühimmatlarýný kamyonlarla getiriyor, biz kadýnlarýmýzýn sýrtýnda taþýyorduk… yenilmek onlara, yenmek bize düþtü.” diyerek Kurtuluþ Savaþý’ný anlatmaktadýr. Falih Rýfký Atay’ýn yazdýðý gibi “Türkler dirilmiyor, yaþadýklarýný ispat ediyorlardý”. Damarlardan akan kan sayesinde kalbimiz atýyordu. Milletçe gösterilen fedakârlýklar ve etkili lider yöneticilik sayesinde yoktan denebilecek bir lojistik destek mekanizmasý yaratýlmýþ ve Atatürk, önemli lojistik dersler vermiþtir.
Doðru lokasyonun ve yerin seçilmesi
Lojistik operasyonlarýn yapýlacaðý tesislerin ve hareket bölgelerinin seçimi ve nerelerde olmasý gerektiði lojistiðin baþarýlý olmasý için çok önemlidir. Sadece coðrafi deðil bir çok kriterde göz önünde tutulmalýdýr. Atatürk; coðrafik yapý, ordunun ve süvari birliklerinin gizli hareket edebilmesi, topçu bataryalarýnýn yerleþimi, lojistik kolaylýk (cephe ikmal için tren hatlarýnýn varlýðý) ve sýklet merkezi kriterlerine göre muharebelerinin yerini önceden doðru tespit ederek (Batý Cephesi ve Büyük Taaruz için de Afyon – Dumplupýnar bölgesi) askeri ve lojistik planlarýný buna göre yapmýþtýr. Atatürk, Türk milletinin yetenek ve olanaklarýný bu bölgeye toplayarak lojistik önemler ile cepheye malzeme akýþýný desteklemiþtir.
Atatürk, Batý Anadolu’daki savaþa en uygun lojistik nokta olmasý ve mevcut demiryollarýnýn kesiþim yeri olmasý nedeniyle de Ankara’yý yönetim ve ana ikmal merkezi seçmiþtir. Ýnebolu’ya deniz yolu ile getirilen malzemeler daha sonra kaðný, at arabasý ve sýnýrlý sayýdaki kamyonlar ile Ankara’ya aktarýlmýþtýr. Ýç Anadolu’dan Yahþi Han’a (Kýrýkkale) kaðný ile getirilen malzemeler de demiryolu ile Ankara’ya sevk edilmiþtir. Ankara’da gerekli tasnif ve kontrollerden sonra malzemeler cepheye sevk için Malý Köy ve Polatlý’ya gönderilmiþtir.
Demiryolu olmasaydý Ankara’dan cepheye her gün 250 ton yiyecek ve 325 ton cephanenin sevki zor olabilirdi. Atatürk, Büyük Taarruz öncesi, Albay Behiç Erkin’e “Polatlý-Eskiþehir hattýnýn en kýsa sürede onarýlmasý” emrini verir. 10.10.1921’de yapýlan SAD Taaruz Planý ise demiryolundan uzaklaþmariski nedeniyle iptal edilmiþtir.
Inbound ve outbound Lojistiðin iyi yapýlmasý;
Üretim öncesi tedarik edilen ve üretimde kullanýlan ham madde, mamul ve yarý mamullerin, üretime doðru þekilde teslim edilmesinde ve ürünlerin müþteriye sunulmasýnda lojistik hareketler çok önemlidir. Milli Mücadelenin zafer kazanmasý için mutlaka kesintisiz cephane ve lojistik ikmali gerekliydi. Atatürk; lojistik operasyonlarýn baþarýlý yapýlmasý için çalýþmalarý planlamýþ, organize etmiþ ve direktifleri vermiþtir.
Anadolu’da iþgal altýnda olmayan, Rum çetelerinin saldýrmadýðý tek yer ve Ana Ýkmal Merkezi Ankara için denize en yakýn ve en güvenli yer, Batý Karadeniz’deki Ýnebolu limanýdýr. Ýnebolu-Ankara hattý, Millî Mücadele’nin en hayati yolu haline gelmiþtir. Ýnebolu’da 1920’de “Yükleme – Boþaltma Kumandasý kurulmuþ ve Ýnebolu – Ankara hattýnda konaklamak ve güvenlik için han ve karakollar Millî Mücadele sýrasýnda yapýlmýþtýr. Berlier kamyonlar ile ilk Motorlu Ulaþtýrma Kolu kurulmuþtur. Yol ve köprülerin bakým ve onarýmý için Kastamonu ve Çankýrý’da “amele taburu” oluþturulmuþtur.
Kaðnýlar 100-140 kg. yük ile Ýnebolu’dan Ankara’ya 11 günde ulaþabiliyordu. Kýþ þartlarý, eþkýya baskýnlarý, Ilgaz, Küre, Ecevit yokuþlarý ve Çankýrý’nýn Dümbelek düzlüðü ciddi engellerdi. ikmal “Ýmece” usulüyle gerçekleþiyordu. Þeydiler, Devrekani ve Çankýrý’da verilen moladan sonra konvoy, diðer sürücü veya kaðný ile devam etmiþlerdir.
Tekâlif-i Milliye ile toplama merkezlerine teslim edilen malzemeler stok merkezlerine ve cepheye kadar nasýl ve hangi vasýta ile taþýnacaktýr? Atatürk, Osmanlý’nýn menzil teþkilatlarý uygulamasýný Batý Cephesi ve Ýç Anadolu’ya kadar uzanacak þekilde yeniden (Dinar, Akþehir, Emirdað ve Konya Menzil Müfettiþliði teþkilatlarý Ankara Sevkýyat ve Nakliyat Umum Müdürlüðü) düzenletmiþ ve mekkâre (yük hayvaný) kollarýný kurdurmuþtur. Menzil Teþkilatý, 9 Eylül 1922’ye kadar çalýþmýþtýr. Ayrýca; Erzurumlu Nafiz Bey’in (Nafiz Kotan, 1885 - 1946) armaðan ettiði üç uçak gibi önemli baðýþlar da olmuþtu.
Planlama
Lojistik Yönetimi’nin ilk adýmý planlamadýr. Atatürk, 19.05.1919’da Samsun’a çýkmasýný takiben Kurtuluþ Savaþý’nýn taktiðini ve lojistik hareketleri planlamýþtý.
Atatürk Nutuk’ta þöyle der “Ankara’da bulunduðum süre içinde yalnýz ordunun insan ve taþýt bakýmýndan yiyecek ve giyeceðinin nasýl temin edileceði ile ilgili tedbirleri almak ve düzenlemeler yapmakla uðraþtým.” Bu düzenlemeler ve tedbirler neler olabilirdi? kýsa sürede uygulanabilecek mali tedbir nedir?
Atatürk, ordunun gerek duyacaðý malzemeleri ve hizmetleri (bakým ve onarým) halktan tedarik etmek için 10 emirden oluþan Tekalif-i Milliye (Milli Yükümlük) Emirleri’ni 7 Aðustos 1921’de T.B.M.M Reisi ve Baþkumandan Mustafa Kemal imzasý ile yayýnlamýþtýr. Dünya tarihinde ilk kez, halkýn da katýldýðý topyekûn savaþ yaratýlmýþtýr. Halk, sahip olduðu malzemelerin % 40’ýný bedeli savaþtan sonra ödenmek üzere 11.8.1921’den itibaren Komisyonlara teslim etmeye baþlamýþtýr. Bu emirlerin 5 ve 10’uncu maddeleri; ulaþtýrma araçlarýnýn ve hayvanlarýnýn temini ve taþýmalarýn yine halk (ücretsiz ve ayda bir 100 km) tarafýndan yapýlmasýdýr. Halkýn elindeki ulaþým araçlarýnýn % 20’si için Hükümetin borcu 3.324.596 liraydý.
Askeri malzemelerin üretimi ve onarýmý için gerekli askeri fabrikalar (Erzurum, Eskiþehir, Keskin , Ankara , Kayseri ve Konya) Atatürk’ün Anadolu’ya geçmesinden sonra onun emirleri ile kurulmuþtur.
Osmanlý’da nalbant ustalarý Rum ve Ermenilerdi. Onlardan yararlanmak mümkün deðildi ve diðer nalbantlar ise atlarý ve diðer hayvanlarý sakatlýyordu. Atatürk, Konya’da Askeri Nalbantlýk Okulu kurdurmuþtur.
Atatürk, T.B.M.M direktiflerine göre hareket edecek Ýstanbul’da gizli kuruluþlarýn (Karakol ve Geçit Teþkilatlarý) oluþturulmasýný emretmiþtir. Bunlar, askeri malzemelerin Anadolu’ya nakledilmesini de saðlamýþlardýr.
Türk Ordusunda, çeþitli piyade tüfeði ve farklý fiþekleri vardý. Bu durum fiþek ikmalini güçleþtirdiði için Sakarya Muharebesi’nden sonrasýnda her birlikte ayný cins tüfeðin olmasýný saðlanmýþtýr
Karadeniz’den malzeme ikmalini kontrol ve koordine etmek için birkaç deniz birliði ve yerel teknelerden oluþan “Umur-u Bahriye Müdürlüðü” 10.07. 1920’de kurulmuþtur.Eðridir Gölü Bahriye Müfrezesi de Antalya’ya gelen malzemenin Denizli’den Batý Cephesi’ne sevkini saðlamýþtýr.
Bilgi ve Bilgi Akýþýnýn Önemi
Lojistik Yönetimi tanýmýnda geçen önemli unsurlardan birisi de bilgi ve bilgi akýþýnýn saðlanmasýdýr.
Büyük Taaruz’da bilgi akýþýnýn saðlanmasý için alaydan itibaren yukarýya doðru asker mevcudiyetine göre muhabere ekipmanlarý daðýtýlmýþtýr. Atatürk, düzenli istihbarat saðlanmasý için Binbaþý Þükrü Âli Bey’i görevlendirmiþtir. Atatürk’ün emri ile kurulan Ýstanbul’daki gizli teþkilatlar, istihbaratý Ankara’ya göndermiþtir.
Lider Yönetici
Lojistik operasyonlarýn baþarýsý Lider Yöneticinin varlýðýna ve ekibinin baþarýsýna baðlýdýr. Yönetici, iþleri doðru yaparkenLider, doðru iþi yapar. Lider Yönetici ise doðru iþi doðru yapar. Atatürk, Lider Yöneticidir.
Atatürk; her kademedeki askeri birliði yönetmiþ, savaþ sanatýnýn bütün inceliklerini uygulamýþ ve lojistiði iyi yöneterek baþarýlar kazanmýþtýr.Atatürk sadece direktif vermemiþ ayný zamanda sahada fiilen uygulamalar gerçekleþtirmiþtir. Celal Erikan “Komutan Atatürk” kitabýnda “Atatürk geri iþlerinin (lojistik aktiviteler) gereðini çok iyi algýlamýþtýr. 1911’de Derne’de, 1915’de Çanakkale’de, 1916’da Doðu cephesinde ve Baþkumandanlýk görevinde önce geri iþleri planlamýþ ve uygulamýþtýr.” diye yazmaktadýr.
Ordu ve millette Atatürk’ün ne yaparsa, doðru olduðu görüþü yerleþmiþ olmasýna karþýn güçlü bir ekip (Mareþal Fevzi Çakmak, Korgeneral Ýsmet Ýnönü ve genç ama savaþ tecrübesi olan diðer subaylar) ile çalýþmýþtýr.
Atatürk cephede askerleri ile birlikteyken Hacý Anesti, ordusunu Ýzmir’den yönetmektedir. Hacý Anesti’nin emirleri birliklere ulaþýncaya kadar taktik durum deðiþmekte ve emirleri de anlamsýz kalmaktadýr. Atatürk’ün bizzat cephede olmasý hem askerin moralin artýrmýþ hem de emirlerin çok daha çabuk iletilmesi ve uygulanmasý saðlanmýþtýr.
Atatürk 18.07.1921’de “Kütahya-Eskiþehir muharebelerinden sonra ordunun Sakarya’nýn 100 km doðusuna çekilerek Eskiþehir’in kuzey ve güneyinde toplanmasý ve düþman ordusuyla büyük bir açýklýk býrakýlmasý” emrini verir. Böylece; Yunanlýlar da Ýzmir’deki ana ikmal merkezlerinden uzaklaþtýrýlmýþtýr.
Savaþ bittikten sonra Atatürk’ün Lojistik’e bakýþ açýsý
Atatürk; savaþ ortamý dýþýnda çeþitli ortamlarda lojistiðin özellikle ekonomi için önemini vurgulamýþtýr. Örneðin; 1930’da yazdýðý “Vatandaþ için Medeni Bilgiler” kitabýnda, ulaþtýrmanýn önemini anlatmaktadýr. 1924’de kurulan Ýþ Bankasý’nýn ana sözleþmesine nakliye ile ilgili teþebbüsler kurmayý veya iþtirak etmesini ekletmiþtir. 17.09.1938’de hasta yataðýnda iken 4 senelik 3 numaralý plandaki Trabzon ve Zonguldak limanlarýnýn yapýmý yatýrým projesini dinlemiþtir. 23.05.1927’de Devlet Demiryollarý ve Limanlarý Genel Müdürlüðü’nün kurulmasýný saðlamýþtýr.
The Saturday Evening Post” yazarý Ýsaac Marcosson, Atatürk ile yaptýðý görüþmeyi 20.10.1923 tarihli yazýsýnda “Atatürk canlandýrma programýnda tarým, ulaþtýrma ve saðlýðýn öncelikli olduðunu söyledi.” diye yazmýþtýr.
Atatürk, 30 Aðustos töreninden sonra Ankara Palas' ta genç subaylara “Dünyanýn en büyük komutaný kimdir?” diye sorar. “Sizsiniz” cevabýný alýnca “Hayýr, Timurlenk’tir, uyguladýðýmýz savaþ kurallarýný; özellikle çok önemli olan ikmal (lojistik) baþta olmak üzere, harekat ve istihbarat dahil, her yönüyle uygulamýþtýr” demiþtir.
Alýntýdýr..
|
