Tarihte bilinen en eski, uzun ömürlü ve çok geniþ bir coðrafi alaný kapsayan ticaret yollarýndan birini oluþturan Ýpek Yolu M.Ö. 2. yy.’ dan itibaren 19. yüzyýl ortalarýna kadar faaliyetine devam etmiþ, Orta Asya, Orta Doðu, Doðu Akdeniz ve Anadolu’yu içine alýp Çin’den Orta Avrupa’ya kadar büyük bir alanda etkili olmuþtur.

     Ýpek Yolu faal olduðu tarih dönemlerinde üzerinde ticaret yapan tüccarlar tarafýndan bu isimle anýlmamýþ ve bu tarihin en önemli ticaret yolu ilk olarak 19. yüzyýlýn sonunda “Ýpek Yolu” olarak isimlendirilmiþtir.
 

     Ýpek Yolu, Çin, Orta Asya, Orta Doðu, Anadolu ve Avrupa arasýnda yapýlan ve gerçekleþtiði dönemlerin en önemli ticaret yoludur. Bu ticaret yolunun bu denli önemli olmasýný dönemin en önemli devletleri arasýnda ticareti ve iletiþimi saðlamasýnýn yaný sýra güzergâhýn geçtiði þehir ve bölgelerde, týpký Mýsýr’da geçtiði yere canlýlýk veren yeþil Nil nehri gibi, ekonomik canlýlýk, refah ve kalkýnmýþlýk saðlamýþ olmasýdýr.
 

     Ýpek Yolu; güzergâhlarý üzerinde ticareti geliþtirmek, kervanlarýn hareketlerini kolaylaþtýrmak amacýyla yollar, kervansaraylar gibi birçok altyapý yapýlmýþtýr. Ayrýca, mal akýþýnýn sürekliliðini saðlamak üzere Selçuklu ve daha sonraki Osmanlý döneminde politikalarla desteklenmiþtir.
Binyýldan daha uzun süre devam eden bu ticaret aðý Anadolu yarým adasýnýn Batý ve Doðu arasýndaki stratejik konumunun geliþmesinde önemli rol oynamýþtýr.
 

     Ticaret, lojistik ve taþýmacýlýk yapýlanmalarýnýn temellerinin bu dönemde oluþtuðu anlaþýlmaktadýr. Lojistik ve taþýmacýlýk yapýlanmasýnýn temellerini oluþturan yük odaklarý, talep merkezleri, daðýtým ve toplama terminalleri ile bunlar arasýndaki yük akýþlarý kullanýlan araçlar, ulaþým ve lojistik alt yapýlarýna göre büyük farklýlýklar taþýmasýna raðmen sistemin bütününe bakýldýðýnda büyük benzerliklerin de olduðunu göstermektedir.
 

     Ýpek Yolu güzergâhý; denizcilikte yaþanan geliþmelere baðlý olarak deniz yolu ulaþýmýnýn geliþmesi, coðrafi keþiflerle ile yeni yerlerin keþfi, yeni güzergâhlarýn bulunmasý, bunun sonucu ticari emtialara daha kolay ve doðrudan eriþim, coðrafi keþiflerle koloni döneminin baþlamasý ve Avrupa’nýn zenginleþmesi ve sanayi devrimi sonucu hammadde ve pazar ihtiyacý geleneksel ticaretin modern ticarete çevrilmesi gibi nedenlerle zayýflamýþ, zamanla önemini yitirmiþtir.
 

     Ýpek yolu güzergahýnýn günümüzde tekrar canlanabilmesi için gerekli ortam mevcut mudur? denildiðinde bu konuda tam olmasa da önemli deðiþimlerin olduðu anlaþýlmaktadýr. Bunlarýn içinde en önemli husus Ýpek yolunun üzerindeki bir çok ülkenin ekonomik yönden hýzlý bir deðiþim ve dönüþüm içersinde bulunmalarý, günümüz ticari ihtiyaçlarýný temin edebilmesi için Ýpek Yolu gibi yeni güzergah talepleri kaçýnýlmaz olmaktadýr.
 

     Ancak Ýpek Yolu güzergâhýnýn canlýlýða kavuþturabilmek için gerekli ortamýn hazýr edilmesi gereklidir.
Bunlardan birincisi fiziki alt yapý ile ilgilidir. Karayollarý ve demiryollarýnda güzergâh ülkelerindeki fiziki standartlar geliþtirilmeli, standartlar yükseltilmelidir. Ülke standartlarýnýn yükseltilmesi tek baþýna yeterli deðildir. Standartlarýn uluslararasý düzeyde, güzergâh bütününde geçerli hale getirilmesi gereklidir.
Ýkinci önemli husus gümrük geçiþleriyle ilgilidir. Gümrük geçiþlerinin hýzlandýrýlmasý için gerekli gümrükle ilgili transit belgelerin güzergâh ülkelerince uyumlaþtýrýlmalýdýr.
 

     Üçüncü konu araç, yük ve sürücülerle ilgili standartlarýn oluþturulmasýdýr. Karayolunda yük taþýyan araçlarýn dingil, römork, çekici teknik standartlarý ile sürücü belgeleriyle sürücü çalýþma koþullarýnýn oluþturulmasý gereklidir.
Fiziki alt yapý olarak Bakü Tiflis Kars demiryolu hattýnýn kurulma çalýþmalarý, Karadeniz sahil yolu, hatta Marmaray  bu konularda önemli bir aþamalardýr. Bundan sonraki aþamalar daha hýzlý geliþecektir.

Kaynak : DR. METÝN ÇANCI